नवी दिल्ली – भारतीय महिला हॉकी संघातील एक अढळ स्थान निर्माण करणारी आणि संघाच्या अनेक ऐतिहासिक विजयांची साक्षीदार असलेली वंदना कटारिया हिने अखेर आंतरराष्ट्रीय हॉकीमधून निवृत्तीची घोषणा केली आहे. १५ वर्षांच्या कारकिर्दीत ३२० सामने खेळत १५८ गोल करणारी वंदना, भारताच्या सर्वाधिक सामने खेळणाऱ्या महिला हॉकीपटू ठरली आहे.
आपल्या निवृत्तीची घोषणा वंदनाने सोशल मीडियाच्या माध्यमातून करताना सहकारी खेळाडू, प्रशिक्षक आणि चाहत्यांचे आभार मानले. “खरं सांगायचं तर, माझ्याकडे बोलण्यासाठी शब्द नाहीत. रडणं, हसणं, समाधान आणि दुःख – सगळं एकत्र वाटतंय,” असे ती भावनिक होत म्हणाली.
अपघातामुळे पॅरिस ऑलिंपिक गमावले
२०२४ मध्ये पॅरिस ऑलिंपिकच्या पात्रता फेरीच्या आदल्या दिवशी चेहऱ्यावर जोरदार बॉल लागल्याने ती स्पर्धेबाहेर पडली होती. हे तिच्या कारकिर्दीतील एकमेव दुखापतीमुळे झालेलं गैरहजर होतं. त्या अपघातामुळे भारताच्या ऑलिंपिक स्वप्नांवर विरजण पडले. “एकट्या खेळाडूचं योगदान अपुरं असतं, पण मी शंभर टक्क्यांपेक्षा जास्त देण्याचा प्रयत्न केला असता,” असं ती हळूहळू म्हणाली.
संघासाठी ‘अमूल्य’
वंदना कटारिया ही नेहमीच शांत स्वभावाची आणि मेहनती खेळाडू म्हणून ओळखली गेली. ती आक्रमणातले अचूक कोन ओळखून गोल करण्याची क्षमता, कडेला झेपावण्याचे कौशल्य आणि सामन्यानंतर गप्प राहून मैदान सोडण्याची शैली तिच्या व्यक्तिमत्त्वाचा भाग होती.
तिच्या निवृत्तीचा निर्णय दोन दिवसांपूर्वी झाला असून, सोमवारी संघ आणि प्रशिक्षक यांना याची माहिती देण्यात आली. “सविता, सुषिला, नवनीत, नेहा, निक्की – हे खेळाडू कधीच मला एकटं पडू दिलं नाही. त्यांचं पाठबळ मला खूप महत्त्वाचं वाटलं,” असं ती म्हणाली.
यशाचा ठसा
वंदनाच्या नावावर अनेक मोठ्या स्पर्धांमधील पदकं आहेत – २०१६ व २०२३ मध्ये आशियाई चॅम्पियन्स ट्रॉफीचं सुवर्ण, २०२२ मध्ये नॅशन्स कपचं सुवर्ण, २०१८ मधील आशियाई क्रीडा स्पर्धेचं रौप्य, २०२२ राष्ट्रकुल क्रीडा स्पर्धेचं कांस्य, आणि टोकियो ऑलिंपिकमध्ये ऐतिहासिक चौथे स्थान.
तिला २०२१ मध्ये अर्जुन पुरस्कार, २०२२ मध्ये पद्मश्री सन्मान, आणि २०१४ साली ‘हॉकी इंडिया प्लेयर ऑफ द इयर’ म्हणून गौरवण्यात आले होते.
कारकिर्दीची सुरुवात आणि संघर्ष
२०१३ मध्ये महिलांच्या कनिष्ठ वर्ल्ड कपमध्ये भारताने कांस्य पदक जिंकले, तेव्हा वंदना ही संघाची सर्वोच्च गोलकर्ता होती. त्यानंतर ती राणी रामपालसोबत भारतीय संघाच्या आघाडीची मुख्य आधारस्तंभ बनली.
हरिद्वारमधील रोशनाबाद गावातून आलेली वंदना, जातीय टीका व सामाजिक संघर्षांवर मात करत भारतीय हॉकीमध्ये झळाळून उठली. टोकियो ऑलिंपिकनंतर तिच्या कुटुंबावर झालेल्या जातीय अपमानाला संघाने ठामपणे विरोध केला होता.
संघ म्हणजे दुसरं कुटुंब
वंदनासाठी संघच तिचं कुटुंब होतं. “सविता, सुषिला या खेळाडूंना माझं दुःख न सांगताही कळायचं. अशा नात्यांचं मोल शब्दात सांगता येत नाही,” असं सांगताना तिच्या डोळ्यांत अश्रू उभे राहिले.
पुढील स्वप्नांसाठी शुभेच्छा
“टोकियोमध्ये पदक हुकलं, म्हणून आम्ही पॅरिसमध्ये जिंकलं पाहिजे असं ठरवलं होतं, पण ते शक्य झालं नाही. पण अजून खूप गोष्टी गाठायच्या आहेत – आशियाई स्पर्धेचं सुवर्ण, वर्ल्ड कप पदक, लॉस एंजेलिस ऑलिंपिक यश. मी संघात नसेन, पण मी नेहमीच माझ्या टीमच्या पाठीशी असेन,” असं ती ठामपणे म्हणाली.
